Hersenvliesontsteking (Meningitis)

Hieronder de tekst van medio april 2002
Sindsdien hebben zich rond de 20 nieuwe gevallen van meningitis C per maand voorgedaan
(aug 2004)

De laatste weken hebben zich in Leiden en omliggende gemeenten zes gevallen van meningitis voorgedaan, waarvan één geval met dodelijke afloop. In alle zes gevallen betrof het meningitis C, een vorm van meningitis die de laatste tijd vaker in het nieuws is geweest. Het bijzonder van deze vorm is dat deze naar verhouding steeds vaker voorkomt, en geen seizoensvoorkeur (winter en voorjaar) lijkt te hebben. Tegen meningitis C is recentelijk een vaccin ontwikkeld, zodat bij veel ouders de vraag ontstond, of inenten wellicht niet verstandig zou zijn. De overheid zal in nog voor de zomer met een landelijke campagne resp. alle kinderen van 14maanden t/m 5jaar en alle jongeren van vijftien tot en met 18 jaar laten inenten tegen de meningitis C. (Boven de 19 jaar komt deze ziekte niet veel voor).

Hersenvliesontsteking
De hersenen drijven in het hersenvocht, en worden omgeven door de hersenvliezen (zg. meningen). Deze vliezen kunnen in zeldzame gevallen gaan ontsteken. Bij tijdige behandeling genezen de mensen volledig. Maar aangezien de herkenning van dit ziektebeeld niet eenvoudig is, lukt tijdige behandeling vaak niet. De gevolgen zijn dan ook vaak ernstig. Het kan overlijden tot gevolg hebben (gemiddeld 7,5% kans), of er zijn na herstel restverschijnselen als doofheid of epilepsie. Een minder gevaarlijke vorm is de hersenvliesontsteking door een virus. Deze komt het meeste voor en is maar zelden levensbedreigend.

Herkenning van hersenvliesontsteking
Drie tot vier dagen na een besmetting (ev. tussen 2 en 10 dagen) wordt de patiënt ziek. Een kind is dan erg ziek, en ook ánders ziek. Hoe is niet goed te zegen maar het valt betrokkenen vaak op. Per leeftijd verschillen de verschijnselen.
Een baby heeft niet zo snel de bekende nekstijfheid. Bij een baby valt eerder het slechte drinken op en een grauwe kleur. Hoge koorts hoeft niet per sé voor te komen. Bij de peuter en de kleuter zien we wel vaak een hoge koorts, ev. met braken. Nekkramp kan voorkomen maar is niet altijd meteen aanwezig. Er zijn twee manieren om dit te testen. De meest bekende is het kind te helpen om de kin op de borst te leggen. Dan worden de hersenvliezen gerekt en dat wordt niet toegelaten bij hersenvliesontsteking. Nekkramp duidt op het stijf houden van de nek. Bij zieke kinderen is het echter niet ongewoon dat ze het hoofd buigen vervelend of pijnlijk vinden, bijvoorbeeld door pijnlijke nekklieren. Dan is de tweede test beter. Het kind moet plat liggen, en dan worden de benen gestrekt omhooggetild, tot ze een hoek van 90 graden met het lichaam maken. Bij hersenvliesontsteking zal dit al heel snel te pijnlijk zijn.
De verschijnselen bij het oudere kind en de jongvolwassenen zijn vergelijkbaar met het bovengenoemde.
Ook dan valt meestal het plots flink ziek worden op, evenals het anders-ziek-zijn.
Een ander belangrijk verschijnsel zijn vlekjes op de huid.
Er treden overal bloedinkjes op, dus ook in de huid. Het zijn aanvankelijk zeer kleine plekjes van 1-2 millimeter groot. Bij een flink ziek kind moet de hele huid hierop nagekeken worden. Onschuldige rode plekjes onderscheiden zich vrij makkelijk: het zijn geen bloedinkjes, maar bestaan uit verwijde bloedvaatjes. Bij druk erop verbleken ze. Dit kan met een gewoon drinkglas gekontroleerd worden. Door met de zijkant van het glas op een rood plekje te duwen, is door het glas heen te zien dat het plekje min of meer verbleekt. Een bloedinkje houd de rode kleur. (Een onschuldig wondje met een korstje verbleekt natuurlijk ook niet).
Naast bovenstaande symptomen kan een ouder, mn. de moeder een soort intuïtie hebben dat er iets niet goed gaat. Het lastige is een intuïtief gevoel te onderscheiden van angst. Kinderen hebben vaker koorts van 40 oC en zijn dan ook wel eens even suf. Is het kind vervolgens weer even helder en drinkt het goed, dan is dat gunstig. Bij meningitis gaat het alsmaar slechter.
Bij twijfel is het verstandig toch een dokter te bellen, de symptomen te vertellen en ook te zeggen dat u ongerust of angstig bent (als dat zo is, tenminste). Bel desnoods later nog een keer.
Men zegt wel eens dat een kind op straat en in het verkeer een beschermengel nodig heeft. Een kind met hersenvliesontsteking heeft ook een beschermengel nodig, en uit sommige verhalen kun je geen andere conclusie trekken dan dat die inderdaad heeft geholpen.

Bloedvergiftiging (sepsis)
De ontsteking kan zo krachtig zijn dat zelf het bloed gaat ontsteken. Dan ontstaat een gevaarlijke, levensbedreigende situatie. De kans op overlijden is dan 20-50%. De sepsis kan ook zonder hersenvliesontsteking voorkomen, en kan snel verlopen. Dit verloopt niet onopgemerkt,het kind wordt dan snel zieker. Hier zijn vooral de bloedinkjes een belangrijk symptoom.

Oorzaken en preventie van hersenvliesontsteking
Bij de hersenvliesontsteking geldt datgene wat voor alle ziekten geldt: de oorzaak is niet in een virus of bacterie gelegen, maar is een kwestie van verminderde weerstand en van bevattelijkheid (bij verminderde weerstand krijgt de één eerder griep en de ander blaasontsteking, al naar gelang ieders gestel). Dit blijkt ook uit het feit dat een kwart van de mensen de bacterie bij zich heeft zonder er ziek van te worden. De bacterie of het virus is wel betrókken bij het ontstekingsproces. Bacterien worden overgebracht door praten, hoesten of door zoenen (op de mond).
Bij de preventie van hersenvliesontsteking is vaccinatie een nuttig maar onvoldoende hulpmiddel: er zijn meerdere soorten meningitis. Twee belangrijke factoren spelen een rol: ritme en vermijden van overbelasting. Een goede en regelmatige nachtrust, en een goede en regelmatige voeding geven een betere en algemenere bescherming dan een enkele vaccinatie (het een sluit het ander echter niet uit). Overbelasting van het zenuwgestel is in deze tijd een normaal verschijnsel geworden (Televisie, Computer, Lawaai en muziek), maar zou in tijden van hersenvliesontsteking sterk beperkt moeten worden. Ook hier is ritme belangrijk: een kind zou ahw. voor ieder uur TV kijken ook een uur buiten moeten spelen. Een kind dat naar de disco gaat zou voor een periode eens wat vroeger kunnen stoppen. In tijden van meer gevallen van hersenvliesontsteking zijn plaatsen waar veel kinderen of jonge mensen bijeen zijn, zoals crèches en disco' s, relatief ook ' risicogebieden' .

Soorten meningitis in getallen
In de meeste gevallen wordt meningitis door een virus veroorzaakt. Vermoedelijk gaat het om zo'n 60% van de gevallen. In de andere gevallen gaat het om een bacteriële ontsteking. De meningitis door de meningokok type B komt als tweede . (Hier is nog geen vaccin voor.) Dan zijn er nog pneumoccen, Haemophilus en een aantal zeldzamere bacteriesoorten. Allemaal moeilijke namen, maar nuttig ze te herkennen ivm. de mogelijkheden en beperkingen van inenten.Voorkomen van de verschillende verwekkers:

	Tot 4 jaar	Alle leeftijden
Virussen	60%	60%
Meningokokken C	6%	10%
Meningokokken B	20%	13%
Pneumokokken	11%	14%
Hib	1,5%	0,4%

(berekend nav. de karige overheidsgegevens)

Sinds 1993 worden baby's ingeënt tegen Haemophilus B (Hib) meningitis. Sindsdien is deze vorm zeldzaam geworden (3% ipv 24% van de bacteriele vormen).
Van de 1250 gevallen van bacteriële meningitis per jaar worden ruim 700 gevallen door meningokokken veroorzaakt. Was meningitis C vroeger nog vrij zeldzaam, tegenwoordig betreft het bijna de helft van de gevallen die door Meningokokken worden veroorzaakt.

Dragers van Meningokokken
Een kwart van alle mensen zijn drager van de meningokokkenbacterie, zonder er ziek van te worden.
(baby 5%, bij pubers tot 35%). De bacterie zit dan in het keel-neusgebied.
Rokers, mensen die in een stoffige omgeving werken, en mannen hebben extra kans om drager te zijn. (ze zijn niet vaker ziek). Dan zijn er nog mensen die geen bacterie bij zich hebben, maar wel antistoffen hebben. Bijvoorbeeld omdat ze drager zijn geweest. Daar zijn geen getallen van bekend, maar wel is bekend dat 50% van de baby's die borstvoeding krijgen beschermd zijn door antistoffen in de moedermelk. Kennelijk zijn dus 50% van de moeders zelf ook door antistoffen beschermd.
Geneesmiddelen
Wordt meningitis vastgesteld, dan zijn antibiotica de meest aangewezen geneesmiddelen. Tenminste, als het een bacterie blijkt te zijn. Als het een virus betreft is een antibioticum zinloos.
Wat antroposofische of homeopathische middelen betreft zijn vooral Colchicum, Lachesis, Apis en Kwarts belangrijke middelen. Met deze middelen wordt het lichaam geholpen weer greep te krijgen op het uit de hand gelopen ontstekingsproces.
Bij concrete risico's kan Lachesis D6, 1-3dd 5 korrels worden gegeven.
Meer algemeen kan de weerstand met kinfludo (resp. infludo boven de 12 jaar) verhoogd worden.
Voor oudere kinderen is Biodoron nog een goede aanvulling (1-3x daags 2 tabletten).

Nu vaccineren?
In juli komt een landelijke inentingscampagne tegen meningitis C. Het dan ook onbegrijpelijk, dat in Leiden en omliggende gemeenten niet alvast met inenten werd begonnen. Het risico om de meningitis C te krijgen blijf uiterst klein, maar door de ernst van het ziektebeeld zijn veel ouders ongerust en willen hun kinderen vaccineren. Dat is begrijpelijk. Het kan ook wel, maar dan op eigen kosten (plm. 45 €; de Lemniscaat rekent voor ziekenfondsverzekerden verder geen consult). De instanties hebben kennelijk geen benul van wat er in de praktijk door de mensen ervaren wordt. Nu zijn de inentingsinstanties wel vaker erg afstandelijk en halsstarrig in hun beleid gebleken.
Op papier lijkt de kans op meningitis C vrij klein: als een kind hersenvliesontsteking krijgt, is de theoretische kans 6-10% dat het om meningitis C gaat. In de praktijk komt meningitis C nu echter het meest voor, itt voorgaande jaren. Dit is nog niet geheel in de statistieken verwerkt. Er is recent in Leiden en omgeving deze diagnose gesteld. Dan lijkt het een goede zaak om in te enten. Ter vergelijk: als je tegen polio inent, dan is het niet logisch om tov. inenten tegen meningitis C terughoudend te zijn.
Vaccineren zou ouders echter niet moeten weerhouden om extra zorg aan ritme en leefwijze van hun kinderen te besteden.

Bescherming zou ook mogelijkzijn mbv homeopatische middelen. In Brazilie is daar onderzoek naar gedaan.
Momenteel is het onduidelijk waar deze middelen te krijgen zijn

Huib de Ruiter, huisarts

Telnummer GGD Leiden 071-5163322
Telnummer van het ministerie van VWS (de meningitislijn): 0800-3008051
Internet: www.meningitis-stichting.nl
www.wvc.vlaanderen.be/meningitis/symptomen/index.htm